Dürziler Kimdir? İnançları, Tarihi ve Sünnilerden Farkları

Suriyede iç çatışmaların patlak vermesiyle herkeste merak uyandıran ve Suriyede nüfusun sadece %3’ünü oluşturan Dürziler, 11. yüzyılda İsmaili Şii kökenli bir mezhepten türeyen tek tanrılı bir inanç topluluğudur. İslam’ın beş şartını uygulamayı reddederler; namaz, oruç, zekât gibi ibadetleri yerine getirmez, tefekkür ve ahlaki öğretileri ön planda tutarlar. Halk arasında “gizli din” olarak bilinirler çünkü kutsal metinleri (Kitab-ül Hikmet) sadece seçkin inisiyeli dini liderler (ukkal) tarafından okunur. Ruh göçü (tenâsüh) inancı vardır; her insanın ruhu ölünce başka bir bedende yeniden doğar. Başkalarıyla evlenme (dış evlilik) ve din değiştirmek katı biçimde yasaktır. Bıyık ve sakal bırakmak ve taşımak kutsaldır örneğin Dürziler bıyıklarının üzerine söz verirler.

• Dürziler kendilerini “Muvahhidûn” (birleştiriciler) olarak adlandırır ve Ehl-i Sünnet’in dışladığı bir grup olarak görülürler. Suriye ve Lübnanda aşırı Sünni çoğunluk onları İslam dışı (kafir) görmektedir. Dürziler de genellikle kendilerini Müslüman saymazlar ve İslam’ın Şii veya Sünni yorumlarının hiçbiriyle tam olarak örtüşmediklerini sık sık dile getirirler. Bu nedenle, örneğin Dürzilikte namaz veya Ramazan orucu yoktur; toplumsal olarak içe dönük ve kaderci bir yaşam sürmektedirler.
  • Dürzilerin kendilerine ait simgeleri vardır. Beş renkli (yeşil, kırmızı, sarı, mavi, beyaz) bir bayrak kullanırlar ve bu renkler inançlarının beş temel ilkesini temsil eder. 5 ilke sırasıyla; Akıl, Nefis, Söz (laf), Sebep (itaat ve bağlılık) ve Etki (ruhsal gelişim) ilkeleridir.

Nüfus Dağılımı: Bugün Orta Doğu’da toplam Dürzi nüfusun yaklaşık 1.4 milyon dolaylarında olduğu değerlendirilmektedir.
Suriyede tahmini 700 - 720 bin, Lübnanda 250 bin, İsrailde 300 - 350 bin Ürdünde ise 20-23 bin dürzinin yaşadığı tahmin edilmektedir.

Lübnan’daki Dürziler ve İsrail’e Bakışları

Lübnan’da Dürziler siyasi açıdan iki ana aile etrafında örgütlenmiştir: Canbolat ve Arslan aileleri. Bunlardan Canbolat ailesinin en tanınmış temsilcisi Velid Canbolat’tır. Velid Canbolat, ülkenin uzun süreli Dürzi liderlerinden Kemal Canbolat’ın oğludur ve İlerici Sosyalist Parti’nin başkanlığını yapmıştır. Canbolat ailesi, 1975’te başlayan iç savaş sırasında Müslüman cephede yer almış; 1977’de Kemal Canbolat suikaste uğramış, yerine Velid Canbolat geçmiştir. Bugün Velid Canbolat, Lübnan Dürzilerinin önde gelen figürlerinden biridir.

Lübnan Dürzileri genel olarak İsrail’e karşı temkinli ve olumsuz bir bakışa sahiptir. Hizbullah ile iş birliği yapan Dürzi politikacılar (Talal Arslan) İsrail’in düşmanı kabul ettiği bir cephede yer alırken, Canbolat ailesi de İsrail’in bölgedeki tutumunu eleştirmiştir.

Velid Canbolat, İsrail’in Suriye’de “Dürzileri koruma” iddiasını reddetmiş ve “bazı Dürzileri kullanarak Suriye’de karışıklık çıkardığını” savunmuştur

İsrail’deki Dürziler ve Politik İttifak

İsrail’deki Arap gruplarından farklı olarak Dürziler zorunlu askerliğe tabidir ve orduda, emniyette görev alırlar. Yüksek rütbeli subaylar arasında çok sayıda Dürzi bulunmaktadır. Birçok Dürzi “kan kardeşliği” kavramına atıfta bulunarak İsrail ordusuna sadakatlerini vurgular.

Bu siyasal iş birliğinin Dürziler için karşılığı mevki ve kaynaklara erişim olmuştur. İsrail içinde entegre olmuş azınlık olarak muamele görürler; sınır bölgelerinde (örneğiln mejdal şams) karakol işlevi görür. İsrail’de Dürziler’in lideri şu an Şeyh Muvaffak Tarif’tir. Dürziler sadakatleri sayesinde eğitim, iş ve güvenlik gibi alanlarda imkan bulmuşlardır.

Suriye’deki Dürziler ve Rejimle (Beşar Esad) İlişkileri

Suriye Dürzileri Cebel Dürzi (Süveyde Dağı) ve Süveydede , Şam çevresi (özellikle Jaramana ve Sahnaya mahalleleri) ve Kuneytra dağında ve çevresinde (Katana ve bazı köyler) de yaşamlarını sürdürmektedirler. Suriye Dürzileri tarihsel olarak Baas rejimiyle inişli çıkışlı ama genel olarak anlaşmalı bir ilişki kurmaya çalıştı. 2011 sonrası ortaya çıkan iç savaşta bazı Dürziler Esad karşıtı olarak yer aldıysa da, genel olarak karşıtlık sınırlı kaldı. Rejim yeni bir cephe açmamak için Dürzilere görece özerklik tanımıştır.

Ahmed el Şaraa (Ebu el Muhammed Culani) hükümeti ve Dürzi ilişkileri

Devrimden sonra Şeyh Hikmel el Hicri önderliğindeki Dürziler, Suriyedeki iç istikrarsızlıktan yararlanarak rejimin boşalttığı alanları doldurdu. Süveyde ve kırsalında hakimiyeti sağlayarak devrimle başa gelen hükümeti tanımadı, Hükümet tarafından atanan Süveyde Valisi şehirden kovuldu. Emniyet güçleri ve Suriye kurumlarının şehre girişi engellendi.

2025 Temmuz ayında Bedevi aşiretler ile sürtüşme yaşayan Dürziler adam kaçırma ve yağmadan sorumlu tuttuğu Bedevilerin üzerine bir saldırı başlattı. Sık sık özerklik isteklerini dile getiren Dürziler ile Suriye Ordusu arasındaki çatışmanın fitilini yakan ise Dürzilerin çatışmalar esnasında Suriye Polisini hedef alması oldu. Suriye ordusunun yaklaşık 2 gün süren çatışmalar sonucu Süveyde şehir merkezine girişiyle, Suriye dışında yaşayan Dürzi toplulukların baskısı arttı. İsrailli kanaat önderi Şeyh Muvaffak Tarif ve diğer şeyhlerin baskısıyla çatışmalara İsrail Hava Kuvvetleri de dahil oldu. İsrail bu süreçte başkent Şam ve çeşitli noktaları hedef aldı. Hedef alınan yerler arasında Suriye Savunma Bakanlığı da vardı.

Dera, Süveyde ve Şamdaki saldırılarda 1000’den fazla Suriye Ordusu askeri hayatını kaybetti. Şiddet olaylarında ve çatışmalarda yüzlerce sivil hayatını kaybetti, onbinlerce kişi yerinden göç etmeye zorlandı. Amerika arabulucuğuyla Türkiye-Suriye ve İsrail arasında kriz mekanizması kurulurak kademeli ateşkes sağlandı.

Suriyedeki sahanın geleceği belli olmamakla beraber sahanın yeni çatışmalara gebe olduğu aşikardır. Suriyede zaman ve sabır her şeyin belirleyicisidir.